A Nanni Sulis (II)
Eccomi dae nou a t'infadare cun sas solitas mias novas malas, prite ca bonas no nde poto dare. Mai'est fiorid'e post'in galas, a tottus dąt cuntentu: su dolore subra me hat ispaltu tristas alas. It'importat chi sogne unu fiore, una viol'amabil'e gentile, cando ch'in sinu meu est mort'amore? Tempestosu connottu happo s'abrile de custa vida chi passende so connoschinde sa notte a manzanile. Semper chi s'Isperanzi' «ajņ» m'hat nadu, happo pedidu unu sorrisu, ma s'isventura m'hat rispustu: «No». Dae sa vida m'agatto divisu, sa persone pro s'ultimu viaggiu serenamente isettat s'avvisu. Como mi toccat a donare saggiu de firmesa, sa mia sepoltura est iscavad'e m'infundet coraggiu. O forsis chi su fģz' 'e s'isventura, a vista de sa falche messadora, si det bestir'a pannos de paura? Est beru, sģ, so gal'a s'aurora de sos annos, ma si est decretadu, e devo morrer, non timo cuss'ora. Ite fatt’in su mundu disamadu, afflittu dae milli graves penas? Menzus in duna fossa sutterradu. Su sambene siccad'happ'in sas venas, istanca e isfģnida sa persone, andat a traz'e si rezzet appenas. Giovanu so e mi giamant bezzone, e cun rejone mi narant moninca, cando giut'a passizu su bastone. Como non pot'andare brinca brinca comente unu tempus brincaia, ca m'hant fattu corona 'e proninca. Sos menzus annos de sa pizzinnia mi los passo tocchende sa campana c'annunziat sa trista fine mia. Cale, cale det esser cudda giana chi a su cursu de sos annos meos zintu hat sa funesta cadiana? Cando happ'invocadu sos recreos d'unu ris'amurosu, unu carignu, happ'happidu dolores e anneos. Possibile chi non sia istadu dignu mai de incontrare affettuosu, e sorrident'unu chizu benignu? Ca so in cust'istadu dolorosu, dae me si sunt fattos a un'ala: non si nd'agattat coro piedosu. Sos amigos, in custa sorte mala, hant fattu finta de fagher su teu, e m'hant lassadu cun sa rugh'a pala. Deo perņ, pro su caratter meu, mai mi so frittidu a zente gai pedinde unu Simone Cireneu. Pat'in segret'e no m'abbascio mai: umiliarem'a coros marranos, prim' 'e connoscher cuss'ora guai. Forsis s'haere lintu zertas manos como fia nadende in sa ricchesa, a dannu de sos nostros paisanos. Ma prim' 'e cummittire una vilesa a dannu de sos meos patriottos, mi onor' 'e sa mia poveresa. Mi Faghent fele zeltos signorottos, concas de linna e ispiantados, chi si vantant pro riccos e pro dottos. Su los bider comente sunt mudados, passizant pro mustrare sa bacchetta e abidos chi non sunt galu pagados. In bidda faghent sa marionetta, ispudorados! Cun sas malas tramas sunt vermes chi bulluzant s'abba netta. Su disisperu sunt de tantas mamas chi cherent in sas fizas coltivare violas de virtud'e bonas famas. Isfamare, trampar'e violare, est dovere pro custos trampaneris; onestamente no ischint campare. Deo no isco, sos carabineris in logu nostru prit'est chi bi sune, e no arrestant sos bangarrutteris. Bi cheret una furca e una fune, e impiccar'impiccare continu, finas a si purgare sa Comune. Torret sa legge de Villamarinu: pro chi su male non fettat cangrena bi cheret a duttore su boccinu. Viles c'hant meritadu sa cadena, sa giustissia puru hana trampadu, gai s'hant infrancadu dogni pena. Mentres chi unu poveru appretadu furat pro s'appititu unu cogone, lu 'ides arrestadu e cundennadu. Su famidu chi furat un'anzone est cundennadu dae sos giurados fin'a degh'annos de reclusione. E narrer chi b'hat palattos fraigados dae sa man'infam' 'e sa rapina, sos meres, ladros, sunt pius amados! Sa ros'in custos tempos est ispina, o'in die s'ispina si nąt rosa: si pagat su piuer pro farina. Sa limba de s'infamia velenosa si una rosa b'hat gentil'e bella, ti la dipinghet fea e ispinosa. Miseru chie corcad'in carrella, e in nottes serenas de lugore pro ips’in chelu non lught istella. Miserinu su c'andat pedidore a pedir'unu bicculu 'e pane a su gianile de calchi segnore. Su riccu dąt biscottos a su cane, e a su poveru narat: «Preizosu, trivaglia, e dae me istad'addane». Su chi no est istadu bisonzosu incapaz’est de bonas aziones, non podet esser mai piedosu. Tottu sos poverittos sunt mandrones pro sos attattos, ca no hant connotu famen, affannos e afflissiones. Ma si s'avverat cuddu terremotu, su chi Giagu Siotto est preighende, puru sa poveres'hat haer votu. Happ'a bider dolentes esclamende: «Mea culpa», sos viles prinzipales; palatos e terrinos dividende. Senza distinziones, curiales devimus esser, fizos d'un'insigna, liberos, rispettados uguales. Unu die sa povera Sardigna si naiat de Roma su granariu; como de tale fama no nd'est digna. Su jardinu, su campu, s’olivariu d'unu tempus antigu, s'est mudadu ind'unu trist'ispinosu calvariu. Buscos chi mai b'haiat intradu rajos de sole, miseras sacchettas hant bestid'e su log'hant ispozzadu. Arvures chi pariant pinnettas, pro ingrassare su continentale, affrontadu hant undas e marettas. Inue tott'es passada s'istrale pro seculos e seculos, de zertu si det bider funestu su signale. Vile su chi sas giannas hat apertu a s'istranzu pro benner cun sa serra a fagher de custu log'unu desertu. Sos vandalos, cun briga e cuntierra, benint dae lontanu, a si partire sos fruttos, da chi si bruiant sa terra. Isperamus chi prestu hat a finire cust'istadu de cosas dolorosu: meda semus istancos de suffrire. Guai si no essčre isperanzosu in fiores donosos e galanos, de cuddos c'hant profumu virtuosu. Mancar'in testa giuta pilos canos, sa mente sognat e su coro bramat pro custa terra rosas e beranos. Su coro meu galu s'infiamat, su chizu, privu d'unu chizu ermosu, amarissimas lagrimas derramat. Tue, chi ses gentil'e amurosu, cumpatimi, s'iscrio dae nou non mi nelzas seccant'e infadosu. Si ti suvvenis de s'ammigu tou, cumandalu ch'est pront'a ti servire: tottu est chi lu ponzas a su prou. Deo, gią l'ischis, so pro mi partire, abbrevia pro cussu, e prontamente de coment'istas donam'a ischire. Si no mi podet benner de repente su colpu tristu ch'isettende so: cand'iscrittu m'has haer vanamente. Ancora ses a tempus, ajņ, a' custa 'oghe non ti mustres mudu; tue de coro duru non ses, no. Anzis istadu semper ses s'azzudu, su cunfortu, s'ispera 'e su mischinu, duncas azzetta su meu saludu, ca ti lu mandat s'amigu
Peppinu.
|
.... |